Odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej za zobowiązania spółki nie może zostać przez wspólników skutecznie wyłączona bądź ograniczona względem osób trzecich. W tym wpisie dowiesz się jak ukształtowane są zasady odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej za zobowiązania spółki.

Odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej za zobowiązania spółki

Pomimo, że spółka jawna posiada odrębną od wspólników podmiotowość prawną, jej wspólnicy w określonych sytuacja mogą odpowiadać względem wierzycieli swoim własnym majątkiem za zobowiązania samej spółki. W tym zakresie ponoszą więc odpowiedzialność nie za swoje zobowiązania, lecz za zobowiązania innego podmiotu, jakim jest spółka (tzw. odpowiedzialność za cudzy dług).

Odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej określona jest w art. 22 §2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. 2000 nr 94 poz. 1037, dalej: k.s.h.) w zw. z art. 31 §1 k.s.h. Zgodnie z nimi, każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. Odpowiedzialność ta materializuje się jednak dopiero z chwilą, gdy egzekucja względem spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarny charakter odpowiedzialności).

Odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej na podstawie wyżej wskazanych przepisów można określić więc jako odpowiedzialność o charakterze:

  1. subsydiarnym (pomocniczym),
  2. nieograniczonym,
  3. osobistym,
  4. solidarnym.

Subsydiarny charakter odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej

Zgodnie z art. 31 §1 k.s.h. odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej ma charakter subsydiarny (pomocniczy). Oznacza to, że wierzyciel musi w pierwszej kolejności podjąć próbę zaspokojenia się z majątku samej spółki, jako iż to sama spółka jest dłużnikiem, nie zaś jej wspólnicy. Dopiero, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, wierzyciel może skierować się do majątku osobistego wspólników. Jeśli więc np. spółka z różnych przyczyn nie spłaca swojego kredytu (np. z powodu konfliktu wewnętrznego między wspólnikami) lecz dysponuje znacznym majątkiem, bank (wierzyciel) w pierwszej kolejności powinien podjąć próbę egzekucji z majątku spółki. Dopiero w sytuacji, gdy majątek nie wystarczy na spłatę zobowiązania, bank uprawniony będzie do egzekucji z majątku wspólników. Jeśli majątek spółki wystarczy na spłatę zobowiązania, zaś egzekucja będzie skuteczna, wierzyciel nie będzie mieć możliwości zajęcia majątku osobistego wspólników.

Wierzyciel wnoszący powództwo przeciwko spółce, jeszcze zanim egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna, może także wnieść powództwo przeciwko wspólnikowi (art. 31 §2 k.s.h.). Egzekucja z majątku wspólników dopuszczalna będzie jednakże dopiero z momentem bezskuteczności egzekucji z majątku spółki.

Warto podkreślić, że bezskuteczność egzekucji w tym zakresie nie oznacza całkowitego braku majątku spółki. Ten stan może mieć miejsce także w przypadku, gdy spółka co prawda dysponuje majątkiem, lecz czynności egzekucyjne co do majątku okazały się bezskuteczne, bądź mogą się okazać bezskuteczne (np. spółka dysponuje co prawda nieruchomościami, lecz są one obciążone hipotekami).

Wierzyciel chcąc skierować się w celu zaspokojenia swojej wierzytelności do majątku wspólników musi wykazać, że egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna (obciąża go tzw. ciężar dowodu). Wierzyciel uprawniony jednak może być w określonych sytuacjach do wszczęcia egzekucji bezpośrednio względem wspólników. Do takiej sytuacji może dojść, gdy z okoliczności danej sprawy jednoznacznie wynika, że spółka nie ma majątku, z którego wierzyciel mógłby się zaspokoić (np. z bilansu spółki wynika, że nie posiada ona żadnego majątku).

Osobisty i nieograniczony charakter odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej

Odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej ma także charakter osobisty i nieograniczony. Oznacza to, że wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki jawnej osobiście całym swoim majątkiem teraźniejszym i przyszłym, bez żadnych ograniczeń. Nie ma więc w tym zakresie także znaczenia to, że zobowiązanie powstało np. dwa lata temu, kiedy to wspólnik nie dysponował tak pokaźnym majątkiem osobistym jak obecnie. W sytuacji, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, wspólnik będzie ponosił odpowiedzialność za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem osobistym obecnym, a także majątkiem, który ewentualnie nabędzie w przyszłości.

Solidarny charakter odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej

Solidarny charakter odpowiedzialności wynikający z treści art. 22 §2 k.s.h. oznacza prawo wierzyciela do dochodzenia roszczeń przeciwko jednemu dowolnie wybranemu wspólnikowi, kilku spośród nich, bądź wszystkim, w dowolnej wysokości oraz częściach. Nie ma w tym zakresie znaczenia względem wierzycieli który ze wspólników zaciągnął zobowiązanie i w jakim stopniu przyczynił się do jego spłaty.

Oznacza to, że wierzyciel w przypadku, gdy egzekucja względem spółki okaże się bezskuteczna, będzie mógł wybrać względem którego, bądź których spośród wspólników podjąć czynności egzekucyjne. Jeśli więc część wspólników będzie wypłacalna w większym stopniu niż pozostali, wierzyciel bez przeszkód może próbować zaspokoić się z majątku tylko kilku wybranych wspólników.

Modyfikacja zasad odpowiedzialności wspólników spółki jawnej

Wspólnicy nie są uprawnieni do skutecznej względem osób trzecich modyfikacji zasad odpowiedzialności. Oznacza to, że niezależnie od treści umowy spółki, odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej względem osób trzecich zawsze ukształtowana będzie w sposób określony w art. 22 §2 k.s.h. w zw. z art. 31 §1 k.s.h.

Nic nie stoi jednak na przeszkodzie uregulowania zasad tej odpowiedzialności ze skutkiem wewnętrznym, tj. w zakresie stosunków pomiędzy wspólnikami. W ramach umowy spółki wspólnicy mogą określić, którzy spośród nich będą ponosić odpowiedzialność za zobowiązania spółki w razie jej niewypłacalności, bądź w jakich częściach będą w tej odpowiedzialności partycypować. Takie postanowienia nie będą stanowić przeszkody dla wierzyciela do dochodzenia wierzytelności z zachowaniem solidarnej, nieograniczonej i osobistej zasady odpowiedzialności (względem jednego, kilku, bądź wszystkich wspólników), lecz skutkować będą tym, że wspólnik, który poniósł odpowiedzialność w zakresie szerszym niż ten określony w umowie spółki, będzie mógł dochodzić zwrotu odpowiedniej części uregulowanej należności od pozostałych wspólników.

Odpowiedzialność byłego wspólnika spółki jawnej oraz odpowiedzialność wspólnika po likwidacji spółki

Wystąpienie ze spółki nie zwalnia wspólnika z odpowiedzialności za jej zobowiązania powstałe przed wystąpieniem. W takim przypadku pomimo wystąpienia ze spółki, wspólnik w dalszym ciągu odpowiadać może za zobowiązania spółki, które powstały w okresie, w którym pozostawał wspólnikiem w spółce, bądź za zobowiązania powstałe przed momentem jego przystąpienia do spółki. Odpowiedzialność ta nie będzie obejmować zobowiązań powstałych po dniu wystąpienia wspólnika ze spółki. W zakresie odpowiedzialności byłego wspólnika warto wskazać na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 października 2017 r., sygn. akt SK 31/15, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że:

Art. 7781 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego [Dz. U. z 2016 r. poz. 1822, ze zm.; dalej: k.p.c.] w zakresie, w jakim dopuszcza nadanie przez sąd tytułowi egzekucyjnemu, wydanemu przeciwko spółce jawnej, klauzuli wykonalności przeciwko byłemu wspólnikowi tej spółki, niebędącemu już wspólnikiem w chwili wszczęcia postępowania w sprawie, w której wydany został tytuł egzekucyjny przeciwko spółce jawnej, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W przypadku likwidacji spółki, bądź zakończenia działalności w inny sposób, do czasu rozliczenia się spółki z innymi uczestnikami obrotu, odpowiedzialność wspólnika spółki jawnej nie zostaje wyłączona. Likwidacja bądź rozwiązania spółki bez likwidacji nie jest bowiem przeszkodą jeśli chodzi o kierowanie roszczeń z tytułu odpowiedzialności za długi spółki przeciwko wspólnikom (tak np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 grudnia 2008 r., sygn. akt I ACa 726/08).

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego również, wykreślenie spółki jawnej z rejestru przedsiębiorców nie wyłącza nadania tytułowi egzekucyjnemu, wydanemu przeciwko spółce, klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi ponoszącemu odpowiedzialność za zobowiązania wymienione w tytule egzekucyjnym (tak np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2009 r. (sygn. akt III CZP 52/09).

Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie? Skorzystaj z formularza kontaktowego